Het EURO humeur
van Frans Hoekman
Onze partij heeft gelukkig een pro Europese agenda. Dat is één van redenen waarom ik lid ben van D66. Veel prominente D66ers hebben een verleden in het Europarlement, zoals Lousewies en natuurlijk Marietje Schaake.
De Europese Unie verkeert echter in een crisis. De meest acute problemen liggen in het hart van de huidige versie van de Europese Unie; het monetaire beleid. Ierland en Portugal hebben zichtbare problemen met hun betalingsbalans en dus beïnvloed dat de stabiliteit van de Euro. Andere landen hebben soortgelijke problemen; Spanje, Italië en zelf België. In deze landen heerst een relatief hoge werkloosheid, inflatie en achterblijvende zichtbare politieke maatregelen om de overheidsbegrotingen te corrigeren. Hierdoor is er rumoer ontstaan binnen de Unie. De Duitse Economie is sinds de oprichting van de Unie de drijvende motor achter de EU. En Angela Merkel heeft inmiddels publiekelijk haar bezwaar geuit ten opzichte van de spilzieke zuidelijke lidstaten. Er gaan steeds meer stemmen op voor een verdeling in zich sneller- en langzamer ontwikkelend Europa, oftewel een Neuro (Noordelijk) en Zeuro (zuidelijke) munt. Er is zelf een aanmerkelijk kans dat op de huidige basis de Euro mislukt.
De Europese Unie ontbeert dan ook een centrale economische politiek. Vanaf de start werd dat teveel een inbreuk geacht op de nationale soevereiniteit van de lidstaten. De oprichters van de Unie zoals de pas overleden Max Kohnstamm, destijds secretaris van Robert Shumann, één van de founding fathers van de EGKS, hadden voor ogen dat door interdependentie van Europese landen (kolen en staal waren immers de grondstoffen voor de wapenindustrie) een nieuwe wereld oorlog voorkomen kon worden. De oude aartsrivalen op het Europese toneel, Duitsland en Frankrijk waren immers met name door dialoog afhankelijk van elkaar geworden. Ondanks latere pogingen is het echter nooit tot een verdere politieke integratie van de Unie gekomen. En in Brussel is een variatie op de gedachte van een Verenigde Staten van Europa politiek onuitspreekbaar. De politicus die zich daaraan waagt wordt als Europees Utopist eenvoudig niet meer serieus genomen.
De Unie is daardoor op het internationale politieke toneel een dwerg. Noch op diplomatiek, noch op militair, noch op een internationale klimaattop of over vraagstukken zoals migratie of wereldvoedsel problematiek of internationale criminaliteit, internationale conflicten (e.g. Palestijnse -Israëlische conflict) noch op bestrijding van terrorisme heeft de Unie één rol van internationale betekenis gespeeld) En dat is jammer, heel zacht uitgedrukt. En wel om twee redenen. Ten eerste is Europa één van de machtigste economische machtsblokken in de wereld. Ons continent is in de verhouding van het aantal inwoners en het gezamenlijk bruto nationaal product het grootste economische machtsblok in de wereld. (De VS heeft maar de helft van het aantal inwoners maar wel een groter BNP en China heeft een beduidend lager BNP maar uiteraard meer dan het dubbele aantal inwoners). En heeft daardoor wel de potentie om internationaal invloed uit te oefenen. Ten tweede; de EU heeft een unieke wijze van verbreiding van unieke Europese waarden, en het principe van de rechtstaat, namelijk vrijwillige aansluiting. Geen één machtsblok heeft een dergelijk systeem van vrijwillige onderwerping van landen aan haar normen en waarden. Geen militaire dominantie of handige coups nodig dus. Daardoor is de EU de grootste exporteur in de wereld van bijvoorbeeld mensenrechten. Én geen een machtsblok heeft een dergelijke solidariteit en menswaardigheid ten grondslag liggen aan haar principes als de Europese Unie. Europa heeft een collectief solidariteit beginsel waarbij we, door het betalen van relatief hoge belastingen, geen mensen (onvrijwillig) laten verhongeren onder de brug, iedereen toegang geven tot onderwijs en een menswaardig inkomen garanderen. Dat is uniek in de wereld, zelf in de VS is dat niet het geval.
Het probleem gaat echter nog verder. Wij hebben als Europees economisch machtsblok dan wel nauwelijks mondiale politieke macht op de huidige problemen die ons bezig houden maar tevens op de problemen die onze kinderen straks het leven moeilijk, zo niet onmogelijk gaan maken, zoals ons milieu en de verwarming van de aarde. Bij de voortgaande economische ontwikkeling van de BRIC landen, de enorme aanwas van haar populaties en de invloed van deze landen in de wereld lijkt het me dat de Europese invloed in deze kwesties noodzakelijk is. De invloed van zelfs de grootste Europese lidstaten zoals het VK , Duitsland en Frankrijk schieten daarin helaas rijkelijk tekort. Sterker nog, door de voortgaande Europese verdeeldheid over de aanpak van interne en mondiale problemen, doen zij de Europese invloed, voor zover al aanwezig, grotendeels teniet. De Europese Unie is te veel bezig met zichzelf. Dat lijkt haast geen keuze meer, gezien haar existentiële problemen. Dat vraagt dus om leiderschap. De leiders van Europa missen echter de democratische legitimiteit om een sterke vuist te kunnen maken. Zij zijn immers benoemd door de lidstaten zelf, door dezelfde Europese leiders die thans onder druk van het steeds nationalistischer electoraat de EU in steeds grotere mate bekritiseren. De Unie wordt zelf ook in de media afgeschilderd als een geldverslindend monster. Geen wonder dat de Europese kiezer het vertrouwen in de voortgang van de Unie verliest. En de kleine succesjes die Europa al boekt worden ook maar al te graag op het conto van de betrokken nationale politici geschreven.
Europa terug naar de tekentafel is mijn motto! De Unie is namelijk onze enige manier om de grote uitdagingen in deze wereld het hoofd te bieden. Het proportionaliteitsbeginsel van de Unie zegt, eenvoudig gezegd: leg de besluitvorming daar waar hij thuishoort. Lokale wetgeving voor lokaal, regio voor regio, en de grote grensoverschrijdende en mondiale zaken bij Europa. Een democratisch Europa waarin kiezers over geheel Europa hun democratische invloed kunnen uitoefenen, en niet zoals nu waarbij Mark Rutte, de premier van alle Nederlanders, ons aller stem in Europa vertolkt in de Europese raad.
Frans Hoekman
Commissielid D66 Renkum
